Tín chỉ carbon đang nổi lên như một công cụ quan trọng không chỉ trong việc giảm thiểu tác động môi trường mà còn gắn liền với các giá trị về lịch sử, văn hóa, nhân văn, tâm linh và sinh kế, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Tại Việt Nam, nhiều mô hình bảo tồn rừng và nông nghiệp bền vững đã được triển khai, mang lại hiệu quả tích cực trong việc giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Một trong những mô hình đáng chú ý là khu rừng đầu nguồn sông Ngàn Phố, được phục dựng bởi TS. Trần Thị Lành sau hơn 20 năm. Thay vì trực tiếp trồng rừng, bà Lành đã thành công trong việc thuyết phục cộng đồng địa phương tham gia bảo vệ và phục dựng rừng. Mô hình này không chỉ giúp hồi sinh cánh rừng mà còn giúp bảo tồn các giá trị văn hóa và tâm linh của cộng đồng dân tộc thiểu số. Qua đó, cho thấy rằng bảo tồn rừng không chỉ là phục hồi hệ sinh thái mà còn gắn liền với việc bảo vệ các giá trị văn hóa và sinh kế của cộng đồng địa phương.

Ngoài ra, mô hình lúa – tôm tại bán đảo Cà Mau do Kỹ sư Hồ Quang Cua triển khai cũng là một điển hình. Mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông dân mà còn giảm thiểu tác động môi trường thông qua việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững. Điều này cho thấy rằng phát triển nông nghiệp bền vững có thể đi đôi với việc bảo vệ môi trường và tăng cường sinh kế cho cộng đồng nông dân.

Tín chỉ carbon là một cơ hội lớn để các mô hình bảo tồn và nông nghiệp bền vững được nhân rộng. Tuy nhiên, để phát triển thị trường tín chỉ carbon hiệu quả, cần có sự hỗ trợ của Chính phủ và các tổ chức quốc tế. Việc tạo ra một thị trường tín chỉ carbon minh bạch và hiệu quả sẽ giúp các dự án bảo tồn và nông nghiệp bền vững có thêm nguồn lực để tiếp tục hoạt động.

Các chuyên gia cũng cho rằng, để tăng giá trị và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư, tín chỉ carbon cần có thương hiệu. Thương hiệu này có thể được xây dựng thông qua việc kể lại những câu chuyện về các dự án giảm phát thải và bảo tồn môi trường tại Việt Nam. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị của tín chỉ carbon mà còn góp phần quảng bá các nỗ lực bảo vệ môi trường của Việt Nam ra quốc tế.

Tóm lại, tín chỉ carbon không chỉ là một công cụ giảm thiểu tác động môi trường mà còn là một cơ hội để Việt Nam phát triển bền vững và bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai. Với những giá trị đi kèm, tín chỉ carbon có tiềm năng trở thành một phần quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Thế giới hiện đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi kép quan trọng, kết hợp giữa chuyển đổi số và phát triển bền vững. Trong giai đoạn này, các công nghệ số hiện đại như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (Blockchain) đang hòa nhập với sinh thái học để thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tuần hoàn. Theo GS. Yves Wautelet, một chuyên gia hàng đầu đến từ Đại học KU Leuven (Bỉ), mục tiêu chính của chuyển đổi kép là tận dụng tối đa sự kết hợp này để tạo ra giá trị lớn hơn, không chỉ về kinh tế, mà còn về xã hội và môi trường.

GS. Yves Wautelet đã đưa ra ví dụ về mô hình Circulise, một sự kết hợp độc đáo giữa mô hình quản lý, kinh tế và công nghệ để mang lại giá trị bền vững và tuần hoàn. Một trong những ví dụ điển hình là dự án Fanyatu, được thực hiện tại lưu vực sông Congo, chuyên tái trồng rừng và cải thiện sinh kế cho người dân địa phương. Dự án này tích hợp công nghệ IoT và bản sao số (digital twins) để giám sát và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, cũng như xây dựng lòng tin giữa các bên liên quan. Kết quả đạt được là khoảng 6 triệu cây được trồng, và cộng đồng địa phương đã tham gia vào dự án với vai trò là “người sản xuất kiêm tiêu dùng tài nguyên” (resource prosumers).

Mô hình kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng toàn cầu, với mục tiêu giảm thiểu chất thải và tận dụng tối đa giá trị từ sản phẩm và nguyên liệu. Các chuyên gia cho rằng, trong một nền kinh tế tuần hoàn, con người có thể tận dụng được nhiều giá trị hơn từ những gì đã có và duy trì giá trị đó trong nền kinh tế lâu nhất có thể. Điều này có thể đạt được thông qua thiết kế thông minh, giải pháp số và sự chuyển dịch từ sở hữu sản phẩm sang sử dụng dịch vụ.

Trên thế giới, đã có nhiều dự án khác cho thấy công nghệ mới đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nhanh tiến trình và hiệu quả của kinh tế tuần hoàn. EY đang hợp tác với nhiều công ty để triển khai công cụ AI phân tích chuỗi cung ứng, giúp giải quyết các điểm nghẽn trong quản lý vận chuyển, giảm lượng phát thải carbon và dự báo nhu cầu nhằm hạn chế sản xuất dư thừa và tồn kho. Plastic Bank (Canada) ứng dụng nền tảng tích hợp AI và Blockchain để biến rác nhựa thành “tiền tệ”, cho phép người dân đổi rác lấy nhu yếu phẩm, học phí, bảo hiểm y tế và các dịch vụ thiết yếu khác.

Hiện tại, khoảng 27% các quốc gia đã đưa hành động kinh tế tuần hoàn vào Đóng góp do Quốc gia Tự quyết định (NDC). Kinh tế tuần hoàn cũng sẽ là chủ đề chính tại Hội nghị Biến đổi khí hậu lần thứ 30 của Liên Hợp Quốc (COP30). Việc khai thác và chế biến nguyên liệu, gồm nhiên liệu hóa thạch, khoáng sản và sinh khối, chiếm ít nhất 55% lượng khí nhà kính toàn cầu, đồng thời góp phần vào tình trạng suy giảm đa dạng sinh học và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên.

GS. Yves Wautelet cho biết sự tương tác giữa công nghệ và nhu cầu của xã hội cần được thể hiện một cách rõ ràng trong thiết kế và vận hành hệ thống quản trị. Không chỉ đơn thuần áp dụng công nghệ, cần xác định rõ công nghệ đó phục vụ lợi ích gì cho cộng đồng, phát triển bền vững và điều chỉnh công nghệ để phù hợp với mục tiêu xã hội. Điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng, để tạo ra một tương lai bền vững và tuần hoàn cho tất cả.