Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng vừa đưa ra đề xuất về việc xóa bỏ quy định ‘trần lương’ trong các đơn vị công lập, đặc biệt là trường đại học và viện nghiên cứu. Mục đích là để thu hút và giữ chân trí thức Việt Nam ở nước ngoài quay về đóng góp cho đất nước. Đề xuất này được bà nêu lên tại Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu lần thứ VI diễn ra vào sáng ngày 19/7 tại Hà Nội.

Theo bà Hằng, để đạt được đột phá trong lĩnh vực khoa học, giáo dục và chuyển đổi số, Việt Nam cần có cơ chế tuyển dụng và đãi ngộ mới, linh hoạt và cạnh tranh. Điều này sẽ giúp các đơn vị công lập, đặc biệt là trường đại học và viện nghiên cứu, có thể tạo ra môi trường làm việc lành mạnh và cạnh tranh công bằng dựa trên năng lực và đóng góp. Bà Hằng cũng kiến nghị rằng cần khuyến khích không phân biệt giữa khu vực công và tư, vì cả hai đều đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.

Nhiều trí thức Việt Nam tại nước ngoài muốn đóng góp cho đất nước nhưng gặp khó khăn do thiếu cơ sở vật chất và phòng thí nghiệm hiện đại. Do đó, bà Hằng cũng kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm các quy định liên quan đến quốc tịch. Luật Quốc tịch Việt Nam sửa đổi đã mang lại những thay đổi tích cực, cho phép người Việt Nam ở nước ngoài giữ hoặc phục hồi quốc tịch Việt Nam mà không vi phạm pháp luật của nước sở tại.

Quy trình đăng ký quốc tịch hiện nay đã được đơn giản hóa, chỉ cần nộp hồ sơ tại đại sứ quán, sau đó chuyển trực tiếp đến Bộ Tư pháp với thời hạn xử lý rõ ràng. Đặc biệt, các thế hệ thứ hai, thứ ba sinh ra ở nước ngoài cũng được quyền lựa chọn quốc tịch Việt Nam. Với quốc tịch Việt Nam, trí thức Việt kiều sẽ được hưởng đầy đủ quyền lợi như công dân trong nước, bao gồm quyền sở hữu nhà đất và kinh doanh bất động sản, xóa bỏ những rào cản trước đây như phải nhờ người khác đứng tên.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, cũng khẳng định trong Luật Công nghiệp công nghệ số sẽ có chính sách thu hút nhân tài, với mức lương cạnh tranh sòng phẳng với các nước trên thế giới. Điều này nhằm thu hút nhân tài công nghệ số làm việc ở Việt Nam. Việc này sẽ giúp Việt Nam có thể cạnh tranh với các nước khác trong việc thu hút nhân tài công nghệ số.

Các chuyên gia và lãnh đạo đang kỳ vọng rằng với những chính sách mới, Việt Nam sẽ có thể thu hút được nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài quay về đóng góp cho đất nước. Đồng thời, cũng sẽ giúp giữ chân những nhân tài hiện tại và thu hút thêm nhân tài mới để phát triển đất nước.

Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đang áp dụng mức lương cao để thu hút nhân tài. Do đó, để thu hút nhân tài công nghệ số, Việt Nam cũng cần có mức lương cạnh tranh. Lương cao theo mức thế giới sẽ giúp Việt Nam có thể cạnh tranh với các nước khác trong việc thu hút nhân tài.

Cuối cùng, việc thu hút và giữ chân trí thức Việt Nam ở nước ngoài là một nhiệm vụ quan trọng để phát triển đất nước. Với những chính sách mới và mức lương cạnh tranh, hy vọng rằng Việt Nam sẽ có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho trí thức Việt Nam ở nước ngoài.

Thị trường lao động Đông Nam Á đang trải qua một giai đoạn biến động đáng kể trong năm nay. Dữ liệu mới nhất về tiền lương từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2025 cho thấy những tín hiệu tích cực, không chỉ về sự gia tăng lương mà còn về dòng vốn đầu tư và sức cạnh tranh.

Một nghiên cứu gần đây của Aon chỉ ra rằng quỹ lương tại các quốc gia Đông Nam Á dự kiến tiếp tục tăng trong năm 2025, với tốc độ tăng trung bình khác nhau giữa các quốc gia. Việt Nam được dự kiến sẽ dẫn đầu khu vực với mức tăng trung bình 6,7% trong năm 2025. Indonesia và Philippines cũng dự kiến có mức tăng đáng kể, lần lượt là 6,3% và 5,8%. Trong khi đó, Singapore chỉ dự kiến tăng nhẹ 4,4% do lương cơ bản ở đảo quốc sư tử vốn dĩ đã cao và thị trường lao động ngày càng cạnh tranh.

Những con số này không chỉ phản ánh thực tế rằng chi phí lao động đang tăng mà còn đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp cần cạnh tranh gay gắt nếu muốn thu hút nhân tài. Quỹ lương tăng mạnh nhất trong các ngành công nghệ và sản xuất, với mức tăng trung bình từ 5,7% đến 5,8%. Điều này là kết quả từ làn sóng đầu tư vào các công nghệ sản xuất tiên tiến, trí tuệ nhân tạo AI, công nghệ tài chính (fintech) và công nghệ xanh.

Người lao động đang có xu hướng nhảy việc không chỉ vì có nhiều cơ hội đang chờ đón họ, mà còn vì họ có những biến chuyển trong kỳ vọng về việc làm. Họ không còn chấp nhận mức lương tăng nhỏ giọt hoặc các điều kiện làm việc cứng nhắc, ngặt nghèo. Thay vào đó, họ hướng đến công việc có ý nghĩa, lộ trình phát triển rõ ràng nhưng vẫn đảm bảo sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

Các yếu tố khiến lương tăng bao gồm nhu cầu tăng, không đủ người và làm việc xuyên biên giới. Một trong những nguyên nhân chính khiến lương tăng là do thiếu hụt lao động có kỹ năng. Các lĩnh vực như AI, an ninh mạng, tối ưu chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm số đang có nhu cầu cao và chi phí tuyển dụng đắt đỏ.

Tình trạng thiếu hụt này đang buộc doanh nghiệp phải xem xét lại chiến lược về lương thưởng, đãi ngộ. Họ cần tuyển dụng linh hoạt, xây dựng các chương trình tái đào tạo nội bộ, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp và mở các học viện số để tự phát triển nhân tài.

Việt Nam không chỉ dẫn đầu về mức tăng lương mà còn là nguồn lực thúc đẩy phía sau. Các ông lớn công nghệ như Nvidia, Samsung, Intel đang mở rộng hoạt động tại Việt Nam, khiến nhu cầu về kỹ sư, nhà khoa học dữ liệu, quản lý dự án tăng vọt. Dự báo mức tăng lương trong ngành công nghệ tại Việt Nam có thể chạm ngưỡng 7,5% trong năm 2025.

Thị trường lao động Đông Nam Á đang trở nên năng động hơn, cạnh tranh hơn và đòi hỏi cao hơn bao giờ hết. Vậy nên, chỉ tăng lương là chưa đủ. Thay vào đó, doanh nghiệp cần hành động nhanh và cởi mở hơn, thiết kế chính sách đãi ngộ thông minh hơn, đầu tư vào đào tạo liên tục và xây dựng văn hóa làm việc ý nghĩa nếu muốn thu hút và giữ chân nhân tài hàng đầu.