Một Loài Chim Di Cư Quý Hiếm Xuất Hiện Tại Việt Nam: Tín Hiệu Tích Cực Cho Bảo Tồn

Trong một phát hiện đáng chú ý, các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga đã ghi nhận sự xuất hiện của hai cá thể Sẻ đồng ngực vàng (Emberiza aureola) tại đảo Ba Mùn, thuộc Vườn Quốc gia Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh, vào tháng 5/2025. Loài chim di cư quý hiếm này hiện đang bên bờ tuyệt chủng ngoài tự nhiên và sự xuất hiện tại Việt Nam mang lại hy vọng cho nỗ lực bảo tồn.

Sẻ đồng ngực vàng, một loài thuộc họ Sẻ đồng (Emberizidae), chủ yếu phân bố tại khu vực Á – Âu. Trước đây, loài này từng có số lượng lên tới hàng chục triệu cá thể nhưng đã suy giảm hơn 90% trong vòng 40 năm qua do nhiều nguyên nhân như săn bắt trái phép, mất sinh cảnh và biến đổi đất nông nghiệp. Do đó, Sẻ đồng ngực vàng đã được xếp vào nhóm Cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) từ năm 2017.

Ở Việt Nam, Sẻ đồng ngực vàng là một loài chim trú đông rất hiếm gặp. Chúng thường di cư qua các khu vực Tây Bắc, Đông Bắc, Trung Trung Bộ và Nam Bộ. Loài này ưa thích sinh cảnh mở như trảng cỏ, đồng ruộng, rừng ngập mặn hoặc vùng cây bụi gần nguồn nước, và có thể sinh sống ở độ cao lên tới 1.730m. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, số lượng cá thể ghi nhận được ở nước ta ngày càng thưa thớt.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của loài chim này là nạn săn bắt để làm món ăn “đặc sản”, đặc biệt tại các quốc gia nằm trên tuyến di cư. Ngoài ra, việc thu hẹp diện tích rừng, chuyển đổi đất nông nghiệp và ô nhiễm môi trường sống cũng góp phần làm mất nơi cư trú của chúng.

Để bảo vệ loài chim quý hiếm này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 17/5/2022, yêu cầu thực hiện các giải pháp cấp bách nhằm bảo vệ các loài chim hoang dã, di cư tại Việt Nam – trong đó có Sẻ đồng ngực vàng. Sự hiện diện của loài này tại Việt Nam không chỉ là một tín hiệu quan trọng cho sự bảo tồn của loài này mà còn đóng vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn tự nhiên, góp phần duy trì cân bằng sinh thái.

Việc bảo vệ Sẻ đồng ngực vàng cũng giúp ngăn chặn sự suy thoái của các hệ sinh cảnh quan trọng – đồng thời thúc đẩy ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ động vật hoang dã, chống lại các hoạt động khai thác và buôn bán trái phép. Là loài di cư xuyên lục địa, việc bảo vệ Sẻ đồng ngực vàng không thể là nỗ lực đơn lẻ của một quốc gia. Việt Nam hiện đang đóng vai trò là điểm trú đông và hành lang di cư của loài này, do đó việc duy trì hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn, là yếu tố then chốt trong chương trình bảo tồn chung.

Hy vọng với phát hiện này và các nỗ lực bảo tồn, loài Sẻ đồng ngực vàng sẽ dần được bảo vệ và phát triển, góp phần vào sự đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái trên toàn cầu.

Những hiện tượng thiên nhiên hiếm gặp và kỳ lạ gần đây đã thu hút sự chú ý của toàn cầu. Từ những tia sét đỏ với hình dạng kỳ dị như trong phim khoa học viễn tưởng, hiện tượng ‘biển sữa’, đến sự tẩy trắng đồng loạt của san hô – tất cả đều ẩn chứa những mối lo ngại sâu sắc về sự biến đổi khí hậu và tác động xấu tới môi trường.

Sét đỏ, một hiện tượng hiếm hoi, đã được ghi nhận tại dãy Himalaya vào năm 2022. Mặc dù sét đỏ xảy ra ở tầng khí quyển trên, các nhà nghiên cứu cho rằng chúng thường liên quan đến các biến đổi về thời tiết, có thể rất cực đoan. Việc nghiên cứu hiện tượng này không chỉ giúp giải mã những bí ẩn đang tồn tại mà còn góp phần lý giải cách các cơn bão ngày càng trở nên phức tạp và khó dự đoán. Burcu Kosar, nhà vật lý khí quyển tại NASA, cho rằng nhiệt độ toàn cầu tăng do biến đổi khí hậu có thể làm gia tăng cường độ và tần suất giông bão, đồng thời cũng dẫn đến hoạt động sét mạnh hơn. Tuy nhiên, vẫn cần thêm thời gian để hiểu rõ mối liên hệ giữa sét đỏ với các cơn bão và những gì xảy ra ngoài vũ trụ.

Hiện tượng ‘biển sữa’ cũng là một sự kiện hiếm hoi và bí ẩn. Mặt biển phát sáng đồng đều, lan rộng đến tận chân trời với ánh sáng xanh lục nhạt như ánh dạ quang. Các nhà nghiên cứu đã biên soạn một cơ sở dữ liệu toàn diện về những sự kiện này, kết hợp với các báo cáo và thông tin từ các thủy thủ trong suốt 400 năm. Mục đích của dự án này là chuyển các câu chuyện truyền miệng thành bằng chứng khoa học và tìm ra mối liên hệ giữa những vùng biển phát sáng với cách mà hành tinh xanh đang vận hành. Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có lời giải: liệu hiện tượng này là dấu hiệu của một hệ sinh thái lành mạnh hay là biểu hiện của mất cân bằng sinh học?

San hô ở nhiều vùng biển đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Tình trạng tẩy trắng đã lan rộng đến 84% rạn san hô của đại dương, đây là sự kiện nghiêm trọng nhất từng xảy ra trên quy mô toàn cầu. Đây là lần thứ tư hiện tượng san hô bị tẩy trắng diễn ra trên toàn cầu kể từ năm 1998. Nguyên nhân được cho là do đại dương ấm lên và chưa biết khi nào sẽ kết thúc. Các nhà khoa học cho rằng cách tốt nhất để bảo vệ các rạn san hô là giải quyết tận gốc nguyên nhân của biến đổi khí hậu, điều đó có nghĩa là giảm lượng khí thải của con người, chủ yếu từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch.

Tóm lại, những hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ gần đây không chỉ mang đến cảnh tượng gây sửng sốt mà còn tiềm ẩn mối lo về sự biến đổi khí hậu và tác động xấu tới môi trường. Để bảo vệ hành tinh xanh, chúng ta cần phải hành động quyết liệt để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Sự tham gia và nhận thức của toàn cầu là chìa khóa để đối mặt với những thách thức này và đảm bảo một tương lai bền vững cho thế hệ tương lai. NASA và các tổ chức khoa học khác đang tích cực nghiên cứu và cung cấp thông tin quan trọng để hiểu rõ hơn về những hiện tượng này và tìm ra giải pháp cho các vấn đề môi trường.

Hai ngư dân Mỹ, Jason Wise và Dyllan Rust, vừa lập kỷ lục tại tiểu bang Delaware khi bắt được những con cá có giá trị ẩm thực cao. Tuy nhiên, thay vì được vinh danh, các loài cá này lại bị chính quyền khuyến cáo tiêu diệt do thuộc nhóm sinh vật xâm lấn, đe dọa hệ sinh thái địa phương.

Jason Wise đã ghi tên mình vào lịch sử với kỷ lục tiểu bang đầu tiên về cá trê đầu bẹt sau khi bắt được một con cá nặng khoảng 15,4 kg tại hồ Lums. Anh chia sẻ rằng cần câu của mình bị va mạnh, cong xuống đất và biết mình lại bắt được một con cá khủng. Đây không phải lần đầu Wise bắt được cá trê đầu bẹt tại địa điểm này, khi trong năm 2024, anh đã bắt được 53 con.

Gần như đồng thời, Rust từ Harrington cũng thiết lập một kỷ lục mới với con cá lóc đầu phương Bắc nặng gần 7 kg, phá kỷ lục cũ chỉ trong chưa đầy một tháng. Anh bắt được cá tại Marshyhope Ditch, bên ngoài Harrington.

Mặc dù được đánh giá cao về mặt ẩm thực, cả cá trê đầu bẹt và cá lóc phương Bắc đều nằm trong danh sách sinh vật xâm lấn, có khả năng phá vỡ cân bằng sinh thái. Theo DNREC (Bộ phận Tài nguyên Thiên nhiên và Kiểm soát Môi trường Delaware), cá trê đầu bẹt chỉ săn cá sống và giáp xác, đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh vật thủy sinh bản địa. Còn cá lóc phương Bắc có khả năng sinh sản nhiều lần mỗi năm và ăn tạp, làm giảm số lượng cá thể thao như cá rô miệng rộng.

DNREC cũng nhấn mạnh rằng việc mua bán, vận chuyển, thả hoặc sở hữu các loài xâm lấn còn sống đều bị nghiêm cấm tại Delaware. Tuy nhiên, nếu ngư dân bắt được chúng bằng phương pháp hợp pháp, việc tiêu thụ làm thực phẩm được chấp nhận và thậm chí được khuyến khích.

Cá xâm lấn đang ngày càng được đánh giá cao về mặt ẩm thực và DNREC khuyến khích ngư dân báo cáo số lượng cá xâm lấn bắt được. Việc này không chỉ giúp kiểm soát số lượng cá xâm lấn mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái địa phương.

Các cơ quan chức năng đang kêu gọi ngư dân tích cực tham gia vào việc kiểm soát số lượng cá xâm lấn. Thông qua việc tiêu thụ cá xâm lấn, ngư dân không chỉ có thể thưởng thức một món ăn ngon mà còn đóng góp vào việc bảo vệ môi trường và hệ sinh thái của tiểu bang Delaware.

Vinamilk – ‘Mở khóa’ thiên nhiên cho nông nghiệp bền vững

Việc biến phân bò thành phân hữu cơ cho 500 ha đồng cỏ, tiết kiệm hàng trăm triệu tiền điện nhờ năng lượng xanh, và thiết lập vòng tuần hoàn đất, nước là một vài điển hình thành công của hành trình ‘mở khóa’ thiên nhiên của Vinamilk, hướng tới xây dựng hệ thống trang trại bò sữa phát triển bền vững.

Đại diện Vinamilk cho biết, để làm nông nghiệp một cách bền vững, cần tìm ra cách để ‘mở khóa’ thiên nhiên. Tại trang trại Green Farm Tây Ninh, Vinamilk đã áp dụng cách tiếp cận ‘mở khóa tự nhiên’ để biến vùng đất vốn nắng gió, cằn cỗi hoang hóa thành một trang trại với mệnh danh ‘resort bò sữa’, theo định hướng phát triển bền vững.

Tại đây, Vinamilk đã biến 500 ha đất đai màu mỡ thành đồng cỏ Mombasa đạt chuẩn Organic Châu Âu, một trong những tiêu chuẩn nông nghiệp khắt khe nhất hiện nay. Qua đó, biến phân bò thành phân hữu cơ, sử dụng năng lượng tái tạo từ biogas để đun nước, thanh trùng sữa cho bê, sấy quần áo nhân viên, sấy cỏ và nhiều thiết bị khác, giúp tiết kiệm hơn 100 triệu đồng tiền điện mỗi tháng.

Không chỉ có vậy, Vinamilk còn tạo ra một vòng tuần hoàn sinh thái khép kín, không có gì bị bỏ đi, từ phân bò ủ thành phân hữu cơ, khí metan được thu gom vào hệ thống biogas, đến cỏ tươi được sấy để cho bò bê ăn trong ngày. Đàn bò sữa được chăm sóc bằng công nghệ cao, lấy tự nhiên làm cốt lõi, với hệ thống làm mát, dàn phun sương tự động, và mái chuồng được phủ tấm pin mặt trời.

Vinamilk không chỉ ‘mở khóa’ thiên nhiên mà còn ‘mở rộng’ vòng tuần hoàn ra cộng đồng địa phương, tạo nên một vùng nông nghiệp vệ tinh của các trang trại được phát triển theo hướng bền vững. Doanh nghiệp này cũng đã bao tiêu, thu mua hơn 365.000 tấn bắp sinh khối từ nông dân, tăng thu nhập cho người dân.

Mô hình này được đánh giá cao về giảm phát thải khí nhà kính, và được xem là một trong những từ khóa chiến lược của nhiều doanh nghiệp trong việc triển khai các tiêu chuẩn quốc tế, hay cụ thể hơn là thực hành ESG, vốn ngày càng quan trọng trong nền nông nghiệp thời đại mới.